ผู้สูงอายุเข่าเสื่อมมักไม่ได้เจ็บตลอดเวลา แต่เจ็บมากที่สุดตอนลุกจากเก้าอี้หรือนั่งลงบนพื้นต่ำ เพราะจังหวะนั้นเข่าต้องรับน้ำหนักตัวทั้งหมดในมุมที่งอมากที่สุด คนดูแลที่พยุงเป็นและรู้จังหวะที่ถูกต้องจะช่วยผู้สูงอายุเข่าเสื่อมลุกนั่งได้สะดวกขึ้นจริง โดยไม่ต้องรอให้อาการหนักขึ้นก่อนถึงเริ่มปรับวิธีดูแล
ทำไมช่วงลุกนั่งถึงเจ็บมากกว่าช่วงอื่น
เข้าใจกลไกของอาการก่อน จะช่วยให้พยุงได้ถูกจังหวะแทนที่จะเดาเอาจากความรู้สึกว่าน่าจะช่วยพอ
- กระดูกอ่อนในข้อเข่าที่บางลงตามวัย: รับแรงกระแทกได้น้อยลงในมุมงอมาก
- กล้ามเนื้อรอบเข่าที่อ่อนแรงลง: ทำให้ควบคุมการทรงตัวช่วงลุกนั่งได้ยากขึ้น
- น้ำหนักตัวที่กดผ่านเข่าตอนลุกจากที่นั่งต่ำ: มากกว่าตอนเดินปกติหลายเท่า
- ความเจ็บที่ทำให้เกร็งกล้ามเนื้อโดยไม่รู้ตัว: ยิ่งเกร็งยิ่งขยับได้ไม่ลื่นไหล
เมื่อรู้ว่าจังหวะลุกนั่งคือช่วงที่เข่าต้องรับภาระหนักที่สุด คนดูแลที่พยุงเป็นจะเตรียมพร้อมล่วงหน้าก่อนผู้สูงอายุเริ่มขยับตัว ไม่ใช่รอให้เอ่ยปากขอความช่วยเหลือก่อนถึงเข้าไปช่วย การใช้เก้าอี้มีที่เท้าแขนช่วยลดแรงกดที่เข่าได้มากกว่านั่งเก้าอี้ที่ไม่มีจุดยันแขน
พยุงลุกนั่งให้ถูกท่า ลดแรงกดที่เข่า
การพยุงที่ถูกวิธีช่วยกระจายน้ำหนักไปที่ขาและสะโพกของทั้งสองฝ่าย ไม่ใช่ให้เข่าของผู้สูงอายุรับแรงอยู่ฝ่ายเดียว
1) ยืนด้านข้างที่ผู้สูงอายุถนัดใช้แรง ไม่ใช่ยืนตรงหน้าซึ่งดันให้เข่าต้องงอมากขึ้น
2) นับหนึ่งถึงสามพร้อมกันก่อนออกแรงลุก ให้ทั้งสองฝ่ายเริ่มขยับจังหวะเดียวกัน
3) ให้ผู้สูงอายุใช้มือดันจากที่วางแขนหรือเข่าตัวเองช่วยแรงไปพร้อมกับที่คนดูแลพยุง ไม่ใช่ให้คนดูแลออกแรงยกทั้งหมด
ฝึกจังหวะนี้ซ้ำสักสองสามครั้งในวันที่ไม่เร่งรีบ จนทั้งสองฝ่ายเข้าใจจังหวะกันเอง จะทำให้การลุกนั่งประจำวันลื่นไหลกว่าครั้งแรกที่ลองทำโดยไม่ได้ซ้อมกันมาก่อนมาก
จัดบ้านให้เอื้อต่อการเคลื่อนไหวของผู้สูงอายุเข่าเสื่อม
นอกจากเทคนิคพยุง การปรับจุดในบ้านให้เหมาะกับเข่าที่งอได้จำกัด ช่วยลดจำนวนครั้งที่ต้องลุกนั่งแบบเสี่ยงต่อวันลงได้มาก
| จุดในบ้าน | ปัญหาที่พบ | วิธีปรับให้เอื้อต่อการเคลื่อนไหว |
|---|---|---|
| เก้าอี้และโซฟา | เตี้ยเกินไปจนต้องงอเข่ามากตอนลุก | เสริมเบาะให้สูงขึ้นหรือเลือกที่นั่งระดับเข่าตั้งฉาก |
| เตียงนอน | ที่นอนนุ่มยวบจนหาจุดยันตัวไม่ได้ | ใช้ที่นอนที่แน่นพอและมีราวจับข้างเตียง |
| ห้องน้ำ | โถส้วมเตี้ยและพื้นลื่นตอนเปียก | ติดตั้งเบาะรองสูงและราวจับข้างโถส้วม |
| บันไดในบ้าน | ไม่มีจุดพักและราวจับสองข้าง | เพิ่มราวจับให้จับได้ทั้งขาขึ้นและขาลง |
การจัดบ้านให้เอื้อต่อการเคลื่อนไหวไม่ต้องทำครบทุกจุดพร้อมกัน เลือกจุดที่ผู้สูงอายุใช้บ่อยที่สุดก่อน แล้วค่อยขยายไปจุดอื่นเมื่อเห็นผลจริงว่าลุกนั่งสะดวกขึ้น
สัญญาณที่ต้องพาไปพบแพทย์ ไม่ใช่แค่พยุงต่อ
บางอาการเป็นสัญญาณที่คนดูแลไม่ควรแก้ด้วยการพยุงหรือปรับบ้านต่อไปเรื่อย ๆ
- เข่าบวมแดงร้อนขึ้นกว่าปกติ: อาจเป็นสัญญาณอักเสบที่ต้องให้แพทย์ตรวจ
- เข่าล็อกจนงอหรือเหยียดไม่ได้กะทันหัน: ไม่ควรฝืนขยับต่อเอง
- ปวดรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ แม้พักแล้ว: ต่างจากอาการปวดตามปกติที่ทุเลาเมื่อพัก
- เดินแล้วเข่าทรุดหรือรู้สึกเข่าไม่มั่นคง: เสี่ยงล้มซ้ำถ้าไม่ได้รับการดูแลที่ถูกต้อง
คนดูแลมีหน้าที่สังเกตและแจ้งให้ทันเวลา ไม่ใช่ตัดสินใจรักษาอาการเอง เมื่อแยกบทบาทตรงนี้ได้ชัด ผู้สูงอายุเข่าเสื่อมก็ได้ทั้งการดูแลประจำวันที่พยุงเป็น และการรักษาที่ถูกจุดเมื่อจำเป็นควบคู่กันไป
กิจวัตรประจำวันที่ควรปรับให้เข่าไม่ต้องงอซ้ำเกินจำเป็น
นอกจากช่วงลุกนั่งที่เป็นจุดเสี่ยงหลัก กิจวัตรประจำวันบางอย่างก็ทำให้เข่าต้องงอซ้ำโดยไม่จำเป็น ถ้าปรับได้จะช่วยผู้สูงอายุเข่าเสื่อมได้อีกชั้นหนึ่ง
- เก็บของใช้ประจำวันไว้ในระดับเอวถึงไหล่: ลดจำนวนครั้งที่ต้องก้มหรือเอื้อมของต่ำ
- จัดที่นั่งพักไว้หลายจุดตามเส้นทางที่เดินบ่อย: ไม่ต้องฝืนเดินต่อเนื่องจนเข่าล้า
- เลือกรองเท้าที่พื้นกันลื่นและซัพพอร์ตส้นเท้าดี: ลดแรงกระแทกที่ส่งต่อขึ้นไปถึงเข่า
- วางแผนกิจกรรมที่ต้องยืนนานให้มีช่วงพักสลับนั่งเป็นระยะ: ไม่ปล่อยให้ยืนต่อเนื่องจนปวดสะสม
การปรับกิจวัตรเหล่านี้ทำควบคู่กับเทคนิคพยุงลุกนั่งและการจัดบ้านให้เอื้อต่อการเคลื่อนไหว จะเห็นผลชัดกว่าทำแค่อย่างใดอย่างหนึ่ง เพราะเข่าเสื่อมได้รับการดูแลทั้งตอนขยับตัวและตลอดทั้งวัน
ติดต่อเรา|นาซ่าลาดพร้าว 48
นาซ่าลาดพร้าว 48 จัดหาคนดูแลผู้สูงอายุที่พยุงลุกนั่งเป็นและช่วยดูจุดในบ้านที่ควรปรับให้เอื้อต่อการเคลื่อนไหว
สอบถามการจัดหาคนดูแลผู้สูงอายุเข่าเสื่อมได้ — โทร 02-101-0582 หรือ Line @maid4848 วันจันทร์ถึงศุกร์ 09:00 ถึง 17:00
- โทร: 02-101-0582
- Line: @maid4848
- เว็บ: https://www.nasaladphrao48.com/
อ้างอิง
[เมดไลน์พลัส — ข้อมูลโรคข้อเข่าเสื่อมและอาการที่พบเมื่อขยับข้อ] https://medlineplus.gov/ency/article/000423.htm
[เมดไลน์พลัส — วิธีใช้ไม้เท้าช่วยเดินเพื่อลดแรงกดที่ขาข้างที่อ่อนแรงและช่วยเรื่องการลุกนั่ง] https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000343.htm
