ผู้สูงอายุลุกนั่งบ่อย วางของให้เอื้อมถึง ไม่ต้องยืดไปหยิบ

ผู้สูงอายุลุกนั่งบ่อยระหว่างวัน ทุกครั้งที่ต้องยืดไปหยิบของสูงหรือก้มลึกคือจังหวะเสี่ยงล้ม การวางของให้เอื้อมถึงไม่ใช่แค่ทำให้บ้านดูเป็นระเบียบ แต่ช่วยลดแรงกดและลดโอกาสล้ม บทความนี้สรุประดับที่ควรวางของ จุดในบ้าน ทางเดินที่ใช้บ่อย และสิ่งที่คนดูแลควรเช็กเป็นรอบ ๆ เพื่อให้ไม่ต้องยืดไปหยิบในท่าที่ยังไม่มั่น

ทำไมการยืดไปหยิบเสี่ยง

การลุกนั่งต้องใช้ขา แขน และสมดุลพร้อมกัน ถ้าต้องเอื้อมไกล ตัวจะเอน มือจับของไม่ทัน และถ้าพื้นลื่นก็อาจลื่นล้มได้ทันที

ของหนักบนชั้นสูง สายไฟพาดพื้น หรือเก้าอี้ล้อที่เลื่อนได้ ทำให้ผู้สูงอายุลุกนั่งต้องแบ่งสมาธิหลายอย่างในท่าที่ยังไม่มั่น เป้าหมายคือให้ถึงของได้โดยไม่ต้องยืดแขนในท่าที่ยังไม่นิ่ง

เอื้อมถึงหมายถึงแค่เหยียดมือออกเล็กน้อยก็หยิบได้ ไม่ใช่ยืดตัวจนเกือบล้ม

วางของให้ถึงมือและจุดที่ควรจำ

จัดบ้านผู้สูงอายุควรยึดระดับมือของคนในบ้านจริง ไม่ใช่ของคนหนุ่น ให้ผู้สูงอายุลุกนั่งแล้วลองหยิบแก้ว ยา รีโมต แว่น ถ้าต้องโก่งตัวหรือยืดแขนเกินครึ่งลำตัว ให้ย้ายของลงประมาณ 10–15 เซนติเมตร แล้วลองใหม่ วางของให้เอื้อมถึงแบบนี้จะต้องลุกขึ้นบ่อยน้อยลง และมือไม่ต้องแย่งความสนใจหลายอย่าง

• เมื่อนั่ง วางของระดับหน้าอกถึงสะโพก
• เมื่อยืน อย่าวางของสูงเกินไหล่
• อย่าวางต่ำจนต้องก้มลึก
• ของหนักให้แบ่งเป็นชิ้นเล็ก
• ของที่ใช้ทุกวันให้อยู่จุดเดียวกัน

ของที่ใช้บ่อยวางข้างเก้าอี้ประจำและข้างเตียง ของที่ใช้ไม่บ่อยเก็บต่ำได้ แต่ห้ามวางขวางทางเดิน

1. **ห้องนั่งเล่น** — วางน้ำ ยา แว่น โทรศัพท์ และผ้าห่มบาง ๆ ข้างเก้าอี้ที่นั่งประจำ

2. **ห้องนอน** — วางน้ำ ยา ไฟกด และปุ่มเรียกคนดูแล ข้างเตียงที่ลุกบ่อย

3. **โต๊ะกิน** — วางช้อน ผ้าเช็ดปาก และน้ำไว้บนโต๊ะ ไม่ต้องเดินไปครัวทุกคำ

4. **ห้องน้ำ** — ของใช้ระดับมือตามเดิม อย่าย้ายหลังแม่บ้านมาทำความสะอาด

5. **ทางไปห้องน้ำ** — ทางเดินว่างพอ มีไฟสว่าง และมีราวจับถ้าเดินไม่มั่น

6. **ตู้เสื้อผ้า** — เสื้อผ้าประจำอยู่ลิ้นชักระดับเอว ไม่ใช่ชั้นบนสุดที่ต้องยืดตัวไปหยิบ

ห้องนั่งเล่น	น้ำ ยา แว่น รีโมต ข้างเก้าอี้	กล่องพัสดุ สายไฟพาดพื้น เก้าอี้ล้อเลื่อน
ห้องนอน	น้ำ ยา ไฟกด ปุ่มเรียก ข้างเตียง	ของใต้เตียงที่ต้องคุกเข่า
ห้องน้ำ	สบู่ แปรงฟัน ผ้าเช็ดตัว ระดับมือ	ถังหรือของวางกลางทางเดิน
ครัว	ช้อน น้ำ ของใช้ประจำ ระดับมือ	หม้อหุงข้าวกลางทาง ถุงขยะกว้างเกิน
ทางเดินหลัก	ราวจับ สวิตช์ไฟ จุดวางไม้เท้า	พรมพับขอบ สายชาร์จพาดพื้น
ทางเข้าบ้าน	วางรองเท้าข้างล่างโดยไม่กีดขวาง	กล่องพัสดุ ถุงช้อปปิ้ง

ตอนเช้า	วางน้ำและยาข้างเก้าอี้ เช็กทางไปห้องน้ำ	เริ่มวันโดยไม่ต้องลุกขึ้นบ่อย
กลางวัน	อย่าวางของกลางทาง เก็บสายไฟให้พ้นทางเดิน	ลดสะดุดและไม่ต้องยืดไปหยิบ
ตอนเย็น	วางรีโมตและแว่นข้างที่นั่ง เปิดไฟทางเดิน	ลุกกลางคืนน้อยลง

ทางเดินและสิ่งที่ไม่ควรทำ

ทางจากเตียงไปห้องน้ำควรกว้างพอสำหรับไม้เท้าหรือรถเข็น ไม่มีสายไฟพาดพื้น ไม่มีขอบพรมที่สะดุด ทางจากเก้าอี้ไปครัวไม่ควรมีเก้าอี้หรือกล่องขวางทาง เมื่อผู้สูงอายุลุกนั่งลุกจากเก้าอี้ไปครัว จะเดินได้โดยไม่ต้องบิดตัวแคบ ๆ

ถ้ามีขั้นบันได ให้มีราวจับทั้งสองข้าง วัดความสูงให้ลุกยืนแล้วมือจับได้พอดี ไม่ต้องเฉี่ยวหรือยืดแขนขึ้นสูง

ทำไมไม่ควรยืนบนเก้าอี้เพื่อหยิบของบนตู้สูง

เก้าอี้เลื่อนง่าย ตัวจะเอน แล้วตกลงมาได้ทันที ให้คนช่วยหยิบ หรือย้ายของลงมาไว้ชั้นกลางแทน อย่าฝืนยืนบนเก้าอี้

กลางคืนให้เปิดไฟตามทางเดินก่อนเข้านอน กลางวันอย่าทิ้งของกระจายไว้หลังใช้เสร็จ

• อย่าเก็บของบนชั้นสูงจนต้องยืดตัวไปหยิบ
• อย่าวางกระเป๋าหนักบนพื้นให้ต้องยกเอง
• อย่าใช้เก้าอี้ล้อที่เลื่อนโดยไม่ล็อกล้อ
• อย่าให้สายชาร์จพาดขวางทางเดิน
• อย่าให้ยืนบนเก้าอี้เพื่อเอื้อมของสูง

ของสูงจำเป็นจริง ให้คนช่วยหยิบหรือใช้ไม้ค้ำยัน หลังซื้อของใหม่ให้ลองหยิบก่อนวางถาวร

คนดูแลควรทำอะไร

เดินตามเส้นทางที่ผู้สูงอายุลุกนั่งใช้จริงเมื่อลุกจากที่นั่ง สัปดาห์ละครั้ง จดว่าตรงไหนต้องยืดตัวหรือก้มตัว แล้วย้ายของให้ถึงมือในวันนั้น หลังแม่บ้านมาหรือทำความสะอาด ให้ของกลับที่เดิม และบอกทุกคนในบ้านถ้ามีการย้าย อย่าวางกระถางหรือถังกลางทางเดิน

1) ให้นั่งลองหยิบของ 3 ชิ้นที่ใช้บ่อย เช่น แก้ว ยา รีโมต

2) จดจุดที่ต้องยืดหรือก้ม แล้วย้ายของลงระดับมือ

3) เช็กทางเดินว่าไม่มีสายไฟ ขอบพรม หรือของกลางทาง

4) ทดสอบเก้าอี้ประจำว่าไม่เลื่อนตอนลุก

จัดทีละห้อง เริ่มจากห้องที่นั่งบ่อยที่สุด ห้องนอน แล้วค่อยห้องน้ำและครัว อย่าเปลี่ยนทั้งบ้านในวันเดียวจนสับสน เก้าอี้ประจำควรมีที่วางแขนและไม่เลื่อนตอนลุก เตียงควรมีไฟกดถึงมือและที่วางน้ำ

• เช็กทางจากเตียงไปห้องน้ำ และจากเก้าอี้ไปครัวว่าว่าง
• ของใช้ประจำวันอยู่ระดับที่นั่งแล้วเอื้อมถึง
• ทางเดินมีแสงพอ ไม่มีสายไฟหรือขอบพรมขวางทาง
• เก้าอี้ไม่เลื่อนตอนลุก มีน้ำและยาข้างตัว
• หลังจัดบ้านให้วางของกลับจุดเดิม
• ย้ายของแล้วบอกทุกคนในบ้าน

เดินดูทาง	ตามเส้นทางเตียง–ห้องน้ำ และเก้าอี้–ครัว	ทุก 7 วัน
เก้าอี้และเตียง	ลองดันลุกแล้วเก้าอี้ไม่เลื่อน มีน้ำและยาข้างตัว	ทุก 7 วัน
ของสูง	ให้คนช่วยหยิบ ห้ามยืนบนเก้าอี้	เมื่อพบของสูง
หลังแม่บ้านมา	ให้ของกลับที่เดิม บอกทุกคนในบ้าน	ทุกครั้ง
ซื้อของใหม่	ให้ลองหยิบก่อนวางถาวร	ก่อนวางถาวร
ไฟกลางคืน	เปิดไฟทางเดินก่อนเข้านอน	ทุกคืน
พื้นลื่น	เช็ดน้ำทันที ใช้พรมยึดพื้น	หลังกวาดหรือหลังฝนตก
รีโมตและแว่น	วางไว้ข้างโซฟาเสมอ	ทุกวัน

หลายบ้านจัดบ้านผู้สูงอายุโดยดูจากรูปสวย ๆ แต่ไม่ได้ให้ผู้สูงอายุลุกนั่งลองหยิบจริง วางของให้เอื้อมถึงต้องทดสอบท่านั่งจริงทุกครั้ง ไม่ต้องยืดไปหยิบจึงเป็นตัวชี้วัดว่าจัดถูกทาง

ความปลอดภัยในบ้านของผู้สูงอายุลุกนั่งบ่อยไม่ได้อยู่ที่ราวจับอย่างเดียว แต่อยู่ที่ของถึงมือ ทางเดินว่าง และทุกคนในบ้านช่วยกันไม่ย้ายของโดยไม่บอก คนดูแลควรจดผลสั้น ๆ หลังเช็กแต่ละครั้ง จะเห็นว่าจุดไหนยังต้องปรับ เป้าหมายคือลดจังหวะที่ต้องยืดไปหยิบลงอย่างน้อย 2–3 จุดต่อห้อง แล้วเช็กซ้ำทุก 7 วัน

สรุปสุดท้าย

ผู้สูงอายุลุกนั่งจะปลอดภัยขึ้นเมื่อถึงของได้โดยไม่ต้องยืดตัว ทางเดินว่าง และทุกคนในบ้านเคารพจุดวางเดิม จัดบ้านผู้สูงอายุแบบนี้ไม่ต้องยืดไปหยิบบ่อย ๆ และคนดูแลผู้สูงอายุตรวจซ้ำได้ง่าย เริ่มจาก 1 ห้อง 1 สัปดาห์ แล้วค่อยขยายไปห้องอื่น

• วางของให้เอื้อมถึงทุกจุดที่ใช้บ่อย
• ทางเดินว่างและมีแสงพอ
• คนดูแลผู้สูงอายุเช็กเป็นรอบ ๆ
• ใช้แล้วเก็บของกลับที่เดิม
• ไม่ต้องยืดไปหยิบดีกว่าเสี่ยงล้ม

• วางน้ำหนึ่งขวดข้างเก้าอี้ทุกเช้า
• เก็บรีโมตและแว่นไว้ข้างโซฟา
• อย่าวางถังหรือกระถางกลางทางเดิน
• อย่าให้รองเท้าขวางทางเข้า
• อย่าให้สายชาร์จพาดพื้นทางเดิน
• ของหนักให้แบ่งใส่ถุงเล็ก
• ใช้ชั้นกลางตู้เก็บของที่ใช้ทุกวัน

ความปลอดภัยในบ้านเริ่มจากนิสัยวางของกลับจุดเดิม ไม่ใช่แค่มีราวจับ

ติดต่อเรา | นาซ่าลาดพร้าว48

นาซ่าลาดพร้าว48 ช่วยจัดหาและคัดเลือกผู้ช่วยในบ้านและแม่บ้าน รวมการประเมินความต้องการดูแลผู้สูงอายุและจัดบ้านให้ปลอดภัยต่อการลุกนั่ง หากต้องการปรึกษาเรื่องจับคู่ผู้ช่วยที่เข้าใจการดูแลในบ้าน ติดต่อได้จากช่องทางด้านล่าง

• โทร: 02-101-0582
• ไลน์: @maid4848
• เว็บ: https://www.nasaladphrao48.com/

อ้างอิง

[1] องค์การอนามัยโลก — การป้องกันการหกล้ม|https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/falls

[2] กรมอนามัย — สื่อความรู้ด้านผู้สูงอายุ|https://multimedia.anamai.moph.go.th/help-knowledgs/elderly/

[3] สำนักอนามัยผู้สูงอายุ — คู่มือวิชาการ|https://eh.anamai.moph.go.th/th/elderly-manual/205068